Από 27 Σεπτεμβρίου αλλάζουν οι κανόνες εναντίον του greenwashing
Νέες ευρωπαϊκές απαιτήσεις για περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς, sustainability labels και ενημέρωση των καταναλωτών επηρεάζουν καταστήματα παιχνιδιών, e-shops, εισαγωγείς και προμηθευτές. Οι καινούργιοι κανόνες αρχίζουν να εφαρμόζονται από τις 27 Σεπτεμβρίου 2026.
Πρόκειται για την εφαρμογή της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/825 για την ενδυνάμωση των καταναλωτών για την πράσινη μετάβαση, η οποία τροποποιεί την ευρωπαϊκή νομοθεσία σχετικά με τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές και τα δικαιώματα των καταναλωτών. Οι αλλαγές έχουν ιδιαίτερη σημασία για έναν κλάδο στον οποίο χαρακτηρισμοί όπως «eco», «green», «sustainable», «environmentally friendly» και «recycled» εμφανίζονται όλο και συχνότερα σε συσκευασίες παιχνιδιών, καταλόγους, e-shops και διαφημιστικό υλικό.
Ένας από τους βασικούς στόχους της νέας νομοθεσίας είναι ο περιορισμός του greenwashing, δηλαδή της χρήσης περιβαλλοντικών ισχυρισμών που μπορούν να δημιουργήσουν στον καταναλωτή μια υπερβολική ή παραπλανητική εικόνα για τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά ενός προϊόντος. Γενικοί περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί, όπως «οικολογικό», «πράσινο» ή «φιλικό προς το περιβάλλον», δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται χωρίς να μπορούν να υποστηριχθούν με τον τρόπο που απαιτεί η νέα νομοθεσία.
Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η έκταση του ισχυρισμού. Ένα συγκεκριμένο περιβαλλοντικό χαρακτηριστικό δεν μπορεί να παρουσιάζεται κατά τρόπο που να δημιουργεί την εντύπωση ότι αφορά ολόκληρο το προϊόν, όταν στην πραγματικότητα αφορά μόνο ένα μέρος του. Για παράδειγμα, το γεγονός ότι η συσκευασία ενός παιχνιδιού χρησιμοποιεί ανακυκλωμένο χαρτόνι δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ολόκληρο το παιχνίδι μπορεί να παρουσιαστεί ως «οικολογικό».
Για τους προμηθευτές και τους retailers αυτό σημαίνει ότι απαιτείται μεγαλύτερη ακρίβεια τόσο στις συσκευασίες όσο και στις περιγραφές προϊόντων, στους καταλόγους, στα σημεία πώλησης και στα ηλεκτρονικά καταστήματα.
Οι νέοι κανόνες αγγίζουν και τα σήματα βιωσιμότητας. Η Οδηγία περιορίζει τη χρήση sustainability labels που δεν βασίζονται σε σύστημα πιστοποίησης ή δεν έχουν θεσπιστεί από δημόσια αρχή. Αυτό αποκτά πρακτική σημασία σε μια αγορά όπου συσκευασίες μπορεί να φέρουν φύλλα, πράσινα σύμβολα, badges ή άλλες ενδείξεις που δημιουργούν την εντύπωση περιβαλλοντικής πιστοποίησης.
Επομένως, οι επιχειρήσεις παιχνιδιών θα πρέπει να εξετάζουν όχι μόνο τους ισχυρισμούς που δημιουργούν οι ίδιες, αλλά και το marketing υλικό που παραλαμβάνουν από τους προμηθευτές τους και στη συνέχεια αναπαράγουν στα e-shops, στα social media ή μέσα στα καταστήματά τους.
Τι γίνεται με το old stock
Ένα κρίσιμο πρακτικό ζήτημα για το retail είναι τι γίνεται με προϊόντα που βρίσκονται ήδη στην εφοδιαστική αλυσίδα και φέρουν παλαιότερους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς. Για το παλιό stock, δηλαδή προϊόντα και συσκευασίες που είχαν ήδη κατασκευαστεί, παραγγελθεί, διανεμηθεί ή τοποθετηθεί στα ράφια πριν από τις 27 Σεπτεμβρίου 2026, οι ευρωπαϊκές αρχές έχουν συμφωνήσει σε μια αναλογική, κατά περίπτωση προσέγγιση εφαρμογής των νέων κανόνων, χωρίς όμως να προβλέπεται αυτόματη εξαίρεση για προϊόντα που βρίσκονταν ήδη στην αγορά.
Οι βασικές αρχές που συμφωνήθηκαν είναι:
• Οι επιχειρήσεις πρέπει να έχουν ενεργήσει έγκαιρα και καλόπιστα για να συμμορφωθούν και να προσαρμόσουν χωρίς καθυστέρηση τις B2C πρακτικές τους.
• Οι αρχές μπορούν να εφαρμόσουν σταδιακή προσέγγιση στην επιβολή, όταν υπάρχουν πραγματικές και συγκεκριμένες μεταβατικές δυσκολίες, ιδιαίτερα στην αρχική περίοδο εφαρμογής.
• Μπορούν να συνεκτιμηθούν πρακτικοί παράγοντες όπως όγκος αποθέματος, κύκλος παραγωγής συσκευασιών, ήδη δοθείσες παραγγελίες, εξάρτηση από την εφοδιαστική αλυσίδα, διάρκεια ζωής του προϊόντος και πρακτική δυνατότητα διορθωτικών ενεργειών.
• Η επιχείρηση αναμένεται να κάνει ό,τι είναι εύλογο και αναλογικό. Για παράδειγμα, να αλλάξει άμεσα έναν προβληματικό ισχυρισμό στο e-shop, να διορθώσει διαφημιστικό υλικό, να αλλάξει τις επόμενες παρτίδες συσκευασιών ή, όπου είναι εφικτό, να παρέχει διορθωτική ενημέρωση στο σημείο πώλησης.
• Οι αρχές μπορούν να αποφύγουν δυσανάλογες ενέργειες, όπως ανάκληση ή καταστροφή προϊόντων, όταν αυτές συνεπάγονται υπερβολικό κόστος ή προκαλούν αδικαιολόγητη περιβαλλοντική επιβάρυνση.
• Σε δικαιολογημένες περιπτώσεις old stock μπορούν αρχικά να προτιμηθούν καθοδήγηση, αίτημα παροχής πληροφοριών και διορθωτικές ενέργειες, αντί να ακολουθήσουν αμέσως κυρώσεις.
Για την ελληνική αγορά παιχνιδιών το θέμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς εισαγωγείς και retailers μπορεί να διαθέτουν αποθέματα από προηγούμενες σεζόν, evergreen σειρές ή προϊόντα με μεγάλο κύκλο ζωής. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει επομένως να είναι σε θέση να τεκμηριώνουν ότι ενήργησαν εγκαίρως και καλόπιστα για την προσαρμογή τους στο νέο κανονιστικό πλαίσιο.
Ας πούμε ότι ένα κατάστημα έχει στις 27 Σεπτεμβρίου 2026 εκατοντάδες τεμάχια παιχνιδιού, αγορασμένα μήνες νωρίτερα, στη συσκευασία του οποίου υπάρχει πλέον προβληματικός γενικός ισχυρισμός «Eco Friendly Toy». Η αρχή μπορεί να εξετάσει πότε παραγγέλθηκε το εμπόρευμα, πόσο stock υπάρχει, αν είναι ρεαλιστικό να αλλάξει η ήδη τυπωμένη συσκευασία και τι ενέργειες έκανε η επιχείρηση όταν γνώριζε ότι έρχονται οι νέοι κανόνες.
Έτσι, μπορεί να θεωρηθεί αναλογικότερο να ζητηθεί από την επιχείρηση να αφαιρέσει αμέσως το claim από το e-shop και τις διαφημίσεις της, να χρησιμοποιήσει διορθωτική ενημέρωση όπου απαιτείται και να εξασφαλίσει ότι οι επόμενες συσκευασίες θα είναι συμμορφωμένες, αντί να καταστραφούν χιλιάδες απολύτως λειτουργικά παιχνίδια.
Το νέο notice για τη νόμιμη εγγύηση
Οι αλλαγές της 27ης Σεπτεμβρίου δεν περιορίζονται στους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς.
Από τις 27 Σεπτεμβρίου 2026, οι retailers θα πρέπει να χρησιμοποιούν την εναρμονισμένη ευρωπαϊκή ανακοίνωση, το λεγόμενο harmonised notice on the legal guarantee of conformity, ώστε ο καταναλωτής να ενημερώνεται με σαφή και ενιαίο τρόπο για τη νόμιμη εγγύηση που συνοδεύει την αγορά ενός προϊόντος.
Το notice δεν αποτελεί νέα εμπορική εγγύηση και δεν αντικαθιστά τους όρους εγγύησης ενός κατασκευαστή. Ο ρόλος του είναι να υπενθυμίζει στον καταναλωτή τα δικαιώματα που διαθέτει ήδη από τη νομοθεσία όταν το προϊόν που αγόρασε δεν ανταποκρίνεται σε όσα συμφωνήθηκαν ή παρουσιάζει έλλειψη συμμόρφωσης με τα κανονιστικά πλαίσια. Εξηγεί επίσης ότι υπεύθυνος για την παροχή των προβλεπόμενων διορθωτικών μέτρων είναι, υπό τις σχετικές προϋποθέσεις, ο πωλητής και όχι απλώς ο κατασκευαστής.
Σε ένα κατάστημα παιχνιδιών δεν χρειάζεται να τοποθετείται ξεχωριστό notice σε κάθε παιχνίδι. Πρόκειται για ενημέρωση σε επίπεδο σημείου πώλησης. Το notice περιλαμβάνει επίσης QR code που παραπέμπει σε πρόσθετες πληροφορίες για τα δικαιώματα του καταναλωτή, ενώ επισημαίνει ότι η διάρκεια της νόμιμης εγγύησης μπορεί να είναι μεγαλύτερη όπου αυτό προβλέπεται από την εθνική νομοθεσία. Για τα e-shops η ανακοίνωση πρέπει να εμφανίζεται έγχρωμη, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη διαθέσει τα επίσημα αρχεία που πρέπει να χρησιμοποιούν οι επιχειρήσεις.
Το νέο EU GARAN label
Παράλληλα εισάγεται το EU GARAN label, το οποίο αφορά περιπτώσεις όπου ο παραγωγός προσφέρει, χωρίς πρόσθετο κόστος, εμπορική εγγύηση ανθεκτικότητας για ολόκληρο το προϊόν με διάρκεια μεγαλύτερη των δύο ετών. Στόχος είναι να μπορούν οι καταναλωτές να αναγνωρίζουν ευκολότερα προϊόντα για τα οποία ο κατασκευαστής αναλαμβάνει πρόσθετη δέσμευση σχετικά με την ανθεκτικότητά τους.
Η εξέλιξη μπορεί να αποκτήσει ενδιαφέρον και για κατηγορίες παιχνιδιών μεγαλύτερης αξίας, ιδιαίτερα για ηλεκτρονικά, διαδραστικά και άλλα προϊόντα στα οποία η διάρκεια ζωής αποτελεί σημαντικό κριτήριο αγοράς.
Το σήμα αναγράφει τη διάρκεια της εγγύησης σε χρόνια και περιλαμβάνει στοιχεία του παραγωγού και του συγκεκριμένου μοντέλου, καθώς και QR code για περισσότερες πληροφορίες.
